Deze cursus is ontwikkeld voor leerkrachten in het PO, VO, MBO & HBO die op professionele wijze filosofische gesprekken in de klas willen begeleiden. De essentie van de cursus is, in navolging van Socrates: het voeren van onderzoeksgesprekken.

Gedurende de cursus leren de deelnemers hoe ze filosofische gesprekken kunnen begeleiden in de klas. Gesprekken waarin daadwerkelijk een onderzoek plaats vindt, en waarbij de leerkracht een Socratische houding aanneemt. De leerkracht leert deze leermethode toe te passen binnen verschillende vakgebieden en contexten.

De cursus bestaat uit vier bijeenkomsten van 3½  uur. Verder wordt van de cursisten verwacht dat ze (uiterlijk) na de tweede bijeenkomst daadwerkelijk filosofische gesprekken gaan voeren met collegae, vrienden en/of familieleden. Uiterlijk na de derde bijeenkomst, liefst eerder, wordt verwacht dat de deelnemers filosofische gesprekken gaan voeren met leerlingen in de klas.

Aan het einde van deze pagina treft u de door ons geplande cursusdata, tijden en -locaties voor de cursussen met open inschrijving. Hierna volgen eerst de doelstellingen, uitdagingen en activiteiten van de cursus per bijeenkomst:

Bijeenkomst 1: beeldvorming

Doelstelling: door het te ervaren begrijpen wat de kenmerken, voorwaarden en resultaten zijn van een filosofisch gesprek.

Voorbereiding op de eerste bijeenkomst:

• bestudering van enige literatuur [nader te bepalen];
• kennisname van de kwaliteiten van een filosofisch gespreksleider;
• formulering van een eigen leervraag, afgestemd op de context waarin de deelnemer het filosofisch gesprek wil gaan toepassen.

Uitdagingen:

• het ‘hoeden’ van de vraag; niets is verleidelijker dan in een vroeg stadium de vraag te beantwoorden of de vraag te zien als een kwestie waarover louter ‘meningen’ bestaan die allemaal evenveel bestaansrecht hebben;
• een beroep doen op de kennis en ervaring van de deelnemers. Bij veel ‘abstracte’ kwesties lijkt die eigen kennis en ervaring niet zo relevant; het tegendeel is echter waar.

Activiteit:

• kennismaking en aanscherping van ieders leervraag;
• deelnemen aan een filosofisch gesprek onder leiding van de trainer & evaluatie;
• oefening om zelf uit de leerstof van het eigen vak geschikte filosofische uitgangsvragen en voorbeelden te destilleren
• oefening in enkele aspecten van het stellen van vragen in de rol van gespreksleider.

Voorbereiding op de volgende bijeenkomst:

• bestudering van literatuur [nader te bepalen];
• voorbereiding van het zelf leiden van een filosofisch gesprek tijdens bijeenkomst 2;
• gelegenheid zoeken en benutten om in het eigen onderwijs een filosofisch gesprek te voeren.

Bijeenkomst 2: van thema naar vraag, naar gesprek

Doelstelling: een filosofisch gesprek voorbereiden door in een bepaalde context de uitgangsvraag te bepalen en de daarbij behorende voorbeelden uit eigen ervaring ‘op tafel’ te krijgen en als leidraad te gebruiken van een filosofisch gesprek.

Uitdaging:

• een filosofisch gesprek verliest zijn ‘materie’, als er geen geschikte ervaringsvoorbeelden (gerelateerd aan de uitgangsvraag) onderzocht worden. Naast het behoud van de vraag is het behoud van ‘materie’ essentieel;
• een filosofisch gesprek vereist een hoge mate van precisie, net als in vele vakken uitwerkingen van vraagstukken precies moeten zijn. Dat is in dergelijke vakken heel gewoon, maar bij filosofische gesprekken zijn we geneigd om met forse mate van vaagheid genoegen te nemen; dan werkt zo’n gesprek echter niet.

Activiteit:

• het zodanig formuleren van een ervaring dat deze geschikt is voor filosofisch onderzoek;
• het zelf leiden van een kort filosofisch gesprek over zo’n ervaring;
• aparte oefening in enkele delen of cruciale momenten van het filosofisch gesprek;
• tips voor verslaglegging van een filosofisch gesprek.

Voorbereiding op de volgende bijeenkomst:

• bestudering van literatuur [nader te bepalen];
• voorbereiden van een filosofisch gesprek;
• gelegenheid zoeken en benutten om in het eigen onderwijs een filosofisch gesprek te leiden.
• een kort verslag schrijven van het gevoerde filosofische gesprek; let op bondige en aansprekende wijze vastleggen op schrift van zowel het proces als de oogst van het filosofisch gesprek.

Bijeenkomst 3: ‘de voorbereide omgeving’ [Maria Montessori]

Doelstellingen:

• het zelfstandig leiden van een filosofisch gesprek;
• bepalen aan welke eisen de setting moet voldoen voor zo’n gesprek;
• het trainen van de vaardigheid gelegenheden te creëren voor het voeren van een filosofisch gesprek.

Uitdaging:

• het zelfstandig leiden van filosofische gesprekken is en blijft moeilijk. Alleen veel oefening helpt. Daarvoor zijn oefengelegenheden nodig. Hoe creëer je die?
• het filosofisch gesprek lijkt te worden bepaald door een aantal vorm-kenmerken; echter,  niet alleen de inhoud kan variëren, ook de vorm. Daarbij is het echter van belang om vast te houden aan wat echt kenmerkend is voor een filosofisch gesprek. Hoe doe je dat, met behoud van oog voor varianten?

Activiteit:

• estafettegesprek (om beurten leidt een deelnemer een deel van een filosofisch gesprek), gevolgd door feedback op die aspecten die van grote invloed zijn op het welslagen;
• bespreking van en adviezen voor ieders plannen om met het leiden van filosofische gesprekken aan de slag te gaan;
• afspraken voor de laatste (consultatie-)bijeenkomst.

Bijeenkomst 4: Socratisch onderzoek = zelfonderzoek

Doelstellingen:

• ingaan op vragen, mogelijkheden en moeilijkheden m.b.t. filosofische gespreksvoering in de klas;
• ervaring opdoen met op Socratische wijze onderzoeken van eigen kennis;

Uitdaging:

• Een filosofisch gesprek leiden is één, zelf een Socratisch onderzoek doen is twee. Ervaring met het tweede is een vereiste om het eerste goed te kunnen doen. Dat is echter niet eenvoudig als het om zelf verworven kennis gaat. Als leerkracht ben je nu eenmaal geneigd om uit te leggen. Dat maakt het Socratisch onderzoeken van eigen kennis moeilijk, maar wel des te interessanter.

Activiteit:

• Onderzoek in twee- of drietallen, gericht op zelfonderzoek;
• Nabespreking; lessen voor het leiden van filosofische gesprekken.
• Bespreken van vragen en moeilijkheden m.b.t. filosofische gespreksvoering in de klas.
• Evaluatie van de cursus.

Cursusleider & ondersteuning van de deelnemers
Drs. Rudolf Kampers zal namens Stichting Leren Filosoferen de cursus verzorgen. De deelnemende leerkrachten worden op diverse manieren ondersteund bij de verwerving van bekwaamheid in het leiden van filosofische gesprekken. Allereerst is er volop gelegenheid tijdens de bijeenkomsten om aandacht te besteden aan vragen van de deelnemers. Daarnaast is er gelegenheid voor de deelnemers om de cursusleider per email of telefonisch om advies te vragen bij concrete lesonderwerpen of lessituaties.

Leerkrachten in het PO, VO, MBO & HBO die op professionele wijze filosofische gesprekken in de klas willen begeleiden, kunnen zich inschrijven voor een van de cursussen ‘Leren filosoferen’ in het schooljaar 2011-2012.

Waar en wanneer?
Bij voldoende inschrijvingen (minimaal 6, maximaal 16) wordt de cursus georganiseerd op de vier vrijdagmiddagen  13 april, 4 en 25 mei en 15 juni 2012, steeds van 13.30 tot 17.00 uur op een locatie vlakbij station Utrecht.

De cursus kan ook ‘op locatie’ worden georganiseerd, of samen met enkele scholen in de buurt, zodat bespaard kan worden op o.a. reis- en locatiekosten (de cursusprijs bedraagt in dat geval € 3.200,- eveneens voor minimaal 8 en maximaal 16 cursisten). In dat geval is er tevens sprake van vermindering van de reistijd voor u en uw collega’s.

Kosten
De kosten voor de cursus bedragen € 350,- per deelnemer. Dit bedrag is inclusief de cursusgids, locatie, koffie/thee, advies per email en telefoon en een certificaat. Niet in de cursusprijs inbegrepen zijn de kosten voor vakliteratuur.

Inschrijven en/of meer informatie?
Ja, ik meld me aan

Vermeld uw naam en volledige adres. Wij sturen u een inschrijfformulier met de benodigde extra informatie. U kunt ons ook bellen (0251-253824) of mailen voor meer informatie: info@lerenfilosoferen.nl.