Kinderen & jongeren

Steeds meer leerkrachten en begeleiders in het basisonderwijs filosoferen met kinderen. Het blijkt dat kinderen deze leermethode leuk, leerzaam en spannend vinden. Vooral als ze mogen filosoferen over een vraag die ze zelf hebben bedacht. De leekracht begeleidt het groepsdenkproces, en mag zelf geen inhoud aan het gesprek toevoegen, noch zijn/haar eigen mening kenbaar maken. Alleen al om die reden waarderen kinderen het filosoferen: kinderen leren van elkaar!

Mede dankzij het eindexamenvak filosofie (HAVO & VWO) wordt er ook in het voortgezet onderwijs steeds meer gefilosofeerd onder jongeren, binnen en buiten het klaslokaal. Filosoferen blijkt niet alleen een didactische verrijking te zijn voor leerkrachten, maar vooral een inspirerende leermethode voor jongeren! Er gaan daarom steeds meer stemmen op om deze leermethode ook binnen andere vakken toe te passen, als ook toegankelijk te maken voor jongeren in de onderbouw van het VO, het (V)MBO, HBO & WO.

Een onderzoekende houding; kinderen hebben het van nature. Ze verwonderen zich over vanzelfsprekendheden. Wat is dat? Waarom voeren mensen oorlog? Wanneer ben je slim? Hoe werkt dat? Die vragende, ontdekkende houding van kinderen is een zeer geschikt uitgangspunt om te leren. Tijdens het filosoferen, het zoeken naar wijsheid, brengt de opvoeder een (groeps-)denkproces op gang. Het stellen van vragen, kritisch luisteren, redeneren, argumenteren en samenvatten zijn hierbij de belangrijkste vaardigheden. Door regelmatig te filosoferen, leren opvoeders steeds beter(e) vragen te stellen, een vaardigheid die in alle situaties van pas komt. ‘En passant’ leren ze de beleveniswereld van de kinderen nóg beter kennen en krijgen relaties meer diepgang.

Omdat kinderen een open houding hebben, zijn ze zeer goed in staat om te filosoferen. Ze kunnen veel van elkaar leren en tegelijkertijd ontstaat er meer onderling begrip. Hierdoor is het filosoferen ook een geschikte methode om de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen te bevorderen en het eventuele pestprobleem effectief aan te pakken. Daarnaast kan deze leermethode substantieel bijdragen aan de verdere ontwikkeling van denk-, taal- en communicatievaardigheden van kinderen. Maar misschien is de belangrijkste reden om regelmatig te filosoferen wel dat kinderen beter over en voor zichzelf leren nadenken.

Filosoferen is bovendien bijdragen aan democratisch burgerschap! Onze samenleving vraagt om meer aandacht voor respect, waarden en normen. Tijdens ieder filosofisch gesprek komen waarden en normen aan de orde. Vandaar dat de Griekse filosoof Socrates er stellig van overtuigd was dat filosoferen morele opvoeding is. Hier ligt dus een kans voor het onderwijs. Als waarden gezamenlijk overdacht en besproken worden (en niet uitsluitend worden overgedragen), ligt het meer voor de hand dat kinderen er ook naar handelen…

Inroductiebijeenkomst filosoferen met kinderen
Deze bijeenkomsten kunnen worden georganiseerd voor kinderen en hun leerkrachten/begeleider(s) om kennis te maken met het filosoferen. De Stichting Leren Filosoferen heeft al talloze introductiebijeenkomsten georganiseerd voor kinderen van basisscholen, plusklassen, BSO ’s en verenigingen. De leerkracht(en) of de begeleider(s) van de kinderen zijn hierbij ook aanwezig om te bezien of ze zelf aan de slag willen met het filosoferen. 

Wat we doen tijdens een introductiebijeenkomst:
1. Kennismaking (5 min.)
2. Onderzoeken van de vragen ‘Wat is filosofie?’, ‘Wat is filosoferen?’ en ‘Wat is wijsheid?’ (15 min.)
3. De kinderen bedenken zelf filosofische vragen (10 min.)
4. De kinderen kiezen een filosofische vraag (5 min.)
5. Gezamenlijken onderzoeken van de gekozen vraag/het filosofisch gesprek (20/30 min. afhankelijk van de leeftijd)
6. Evaluatie van de bijeenkomst (5 min., evt. langer, uitsluitend met de leerkracht(en) en/of begeleider(s))

Als vervolgopdracht op de bijeenkomst kan een verwerkingsopdracht worden gegeven, bijvoorbeeld het maken van een tekening, schilderij, verhaal, gedicht, toneelstuk. Ook kunnen we vanuit een specifiek thema de bijeenkomst organiseren, al dan niet in combinatie met een thema-specifieke introductie (een gebeurtenis, film, documentaire, verhaal, …).

Interesse in een introductiebijeenkomst? Laat het ons weten via het contactformulier of telefonisch (0251-253824).

Maatschappelijke argumenten om met leerlingen en studenten te filosoferen

Procesdoelen die worden nagestreefd door te filosoferen met leerlingen en studenten