Opvoeders

Filosoferen met kinderen

Een onderzoekende houding; kinderen hebben het van nature. Ze verwonderen zich over vanzelfsprekendheden. Wat is dat? Waarom voeren mensen oorlog? Wanneer ben je slim? Hoe werkt dat? Die vragende, ontdekkende houding van kinderen is een zeer geschikt uitgangspunt om te leren.

Tijdens het filosoferen, het zoeken naar wijsheid, brengt de opvoeder een (groeps-)denkproces op gang. Het stellen van vragen, kritisch luisteren, redeneren, argumenteren en samenvatten zijn hierbij de belangrijkste vaardigheden. Door regelmatig te filosoferen, leren opvoeders steeds beter(e) vragen te stellen, een vaardigheid die in alle situaties van pas komt. ‘En passant’ leren ze de beleveniswereld van de kinderen nóg beter kennen en krijgen relaties meer diepgang.

Omdat kinderen een open houding hebben, zijn ze zeer goed in staat om te filosoferen. Ze kunnen veel van elkaar leren en tegelijkertijd ontstaat er meer onderling begrip. Hierdoor is het filosoferen ook een geschikte methode om de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen te bevorderen en het eventuele pestprobleem effectief aan te pakken. Daarnaast kan deze leermethode substantieel bijdragen aan de verdere ontwikkeling van denk-, taal- en communicatievaardigheden van kinderen. Maar misschien is de belangrijkste reden om regelmatig te filosoferen wel dat kinderen beter over en voor zichzelf leren nadenken.

Filosoferen is bovendien bijdragen aan democratisch burgerschap! Onze samenleving vraagt om meer aandacht voor respect, waarden en normen. Tijdens ieder filosofisch gesprek komen waarden en normen aan de orde. Vandaar dat de Griekse filosoof Socrates er stellig van overtuigd was dat filosoferen morele opvoeding is. Hier ligt dus een kans voor opvoeders. Als waarden gezamenlijk overdacht en besproken worden (en niet uitsluitend worden overgedragen), ligt het meer voor de hand dat kinderen er ook naar handelen…


 

Maatschappelijke argumenten om met leerlingen en studenten te filosoferen

Procesdoelen die worden nagestreefd door te filosoferen met leerlingen en studenten

Wat betekent filosoferen?

Het filosofisch gesprek, ook wel ‘de dialoog’ genoemd, is een uitermate geschikte methode om jezelf, je collega’s en/of de jeugd waar je mee werkt beter te leren kennen. Filosoferen betekent letterlijk ‘het begeren van wijsheid’. In een filosofisch gesprek zoeken de gespreksdeelnemers dus samen naar wijsheid. Ze luisteren naar elkaars antwoorden op een filosofische vraag waarin ze geïnteresseerd zijn. Een methode die we gebruiken is de Socratische Methode, maar ook andere vormen zijn mogelijk.

  • De Socratische Methode; een filosofische vraag vanuit de groep wordt onderzocht door voorbeelden te bespreken. We zoeken naar overeenstemming in onze opvattingen over een begrip of thema (bijv. wat betekent goed samenwerken? Wat is goed opvoeden? Wat is verantwoordelijkheid? Waardoor maken mensen ruzie? Wat betekent ‘sociaal gedrag’?).


  • Specifiek thema; wanneer er interesse is om een bepaald (lastig) thema te bespreken (bijv.  pesten of middelenmisbruik), kan hier een inleiding op worden gegeven (bijv. door een verhaal, krantenartikel of filmpje) en een filosofische vraag bij worden bedacht.


  • Spelvormen; er zijn diverse specifieke spelvormen te gebruiken bij het filosoferen met kinderen en jongeren. Een (moeilijk) filosofisch thema of gesprek wordt zo op een speelse manier verwerkt. Hierdoor wordt filosoferen ook voor jonge kinderen of kinderen met zwakkere cognitieve- en/of taalvaardigheden toegankelijk.


Wat doen we tijdens de workshop?

De workshop bestaat uit twee en een half tot drie uur, waardonder drie delen van ongeveer 45 minuten, met twee keer een kleine pauze.

  • In het eerste deel wordt het hoe en waarom van het filosoferen nader toegelicht. Uiteraard wordt veel aandacht besteed aan de verwachtingen en vragen die de deelnemers over deze leermethode hebben, bijvoorbeeld n.a.v. deze website.
  • In het tweede deel gaat u in groepjes van drie zelf aan de slag om te ervaren hoe het is om tot een filosofische vraag te komen, vragen te stellen en deze te overdenken.
  • In het derde deel gaan we onder begeleiding met de hele groep een filosofisch gesprek voeren over een opvoedingsvraag.
  • Tot slot wordt het geheel geëvalueerd en worden praktische tips gegeven.

Er zijn altijd mogelijkheden voor vervolgworkshops, waarin we praktische ervaringen evalueren, nogmaals filosoferen met elkaar en praktische tips geven voor het vervolg van het filosoferen in de praktijk.


Voor wie is deze workshop bedoeld?

Deze workshop is er voor iedereen die interesse heeft om te leren filosoferen met kinderen en jongeren binnen een opvoedkundige situatie. Hieronder wordt verstaan: het gezin, de kinderopvang, de buitenschoolse opvang (BSO), de pedagogische instelling (bijv. dagbehandeling) en de stage van een pedagogische opleiding. De workshop is bedoeld voor o.a.:

  • ouders
  • pedagogisch medewerkers
  • (ortho-)pedagogen
  • studenten van een pedagogische opleiding (o.a. (ortho-)pedagogiek, pedagogisch werk, sociaal pedagogische hulpverlening, pabo)

 Waarom zou u deelnemen aan deze workshop?

Veel opvoeders blijken interesse te hebben om met kinderen of jongeren te gaan filosoferen. Maar ook om eens op een respectvolle wijze elkaars opvoedingsvaardigheden, -kwaliteiten en -ervaringen uit te wisselen. Filosofische gesprekken zijn niet alleen leerzaam en interessant voor de ouders en andere opvoeders, maar komen ook (de opvoeding van) kinderen en jongeren ten goede. Opvoeden blijft immers een kunst!

Deze workshop is er voor iedereen die:

  • interesse heeft om te gaan filosoferen met collega’s en/ of de jeugd
  • meer wil weten over de Socratische Methode en andere (spel-)vormen om te filosoferen
  • een specifiek thema wil bespreken om tot een verantwoord plan van aanpak/ (beleids-)advies te komen (bijv. het omgaan met machtstrijd, piekeren, pesten of middelenmisbruik)
  • zelf eens met andere opvoeders wil filosoferen over specifieke opvoedingszaken (bijv. grenzen stellen, vrijheid en verantwoordelijkheid bieden, omgaan met moeilijk gedrag)

Wat kan filosofie voor u en uw (doel)groep betekenen?

Met andere woorden; wat zijn argumenten om te filosoferen? Uit verschillende onderzoeken blijkt dat filosoferen bijdraagt aan het volgende:

  • Een bewustwording van (verschillen en overeenkomsten in) waarden die we nastreven en die ons gedrag sturen
  • Persoonsvorming; wie ben ik/ wie wil ik worden? (bewustwording van onzekerheden, eigen kwaliteiten en valkuilen; zelfreflectie). Persoonlijke autonomie (zelf keuzes maken) wordt gestimuleerd.
  • Burgerschapsvorming; welke rol heb ik in de maatschappij? Wat is mijn sociale identiteit? Wat wil ik betekenen voor anderen? Sociale betrokkenheid wordt gestimuleerd.
  • Leren door (sociale) ervaringen; we praten over praktische voorbeelden. Het gaat over het ‘echte’ leven i.p.v. ‘boekenwijsheid’ (sociaal-constructivisme).
  • Bevordering van sociale interactie en communicatie; we praten met elkaar over gedachten, gevoelens en ervaringen. Ook de taalvaardigheden worden geoefend.
  • Vergroting van het inlevingsvermogen (decentratie); (pro)sociaal gedrag wordt hierdoor gestimuleerd. Men wordt zich bewust van hoe een ander kan denken en wat er in een ander omgaat. Hierdoor kunnen we beter rekening houden met anderen.
  • Een hoger niveau van denken en (moreel) redeneren. We stellen ons de vraag: is het wel logisch wat je zegt; klopt het wel? We leren kritische en logisch na te denken.