Introductie: algemene natuurwetenschappen & filosofie

Wetenschap kan niet zonder een filosofische grond bestaan. Dat leren studenten ergens tijdens hun academische studie, maar het is niet de eerste keer dat ze met wetenschap in aanraking komen. Tijdens hun middelbare schooltijd is er al contact met disciplines als scheikunde, natuurkunde, biologie en ANW. Bij ANW gaat om een algemeen begrip van de geschiedenis en de opkomst van bovengenoemde wetenschappen. Wetenschapsfilosofie moet daar een integraal onderdeel van zijn omdat alleen vanuit de wetenschapsfilosofie de vragen gesteld kunnen worden die essentieel zijn om een onderscheid te kunnen maken tussen wetenschap en bijgeloof.

Stichting Leren Filosoferen heeft daarom een lespakket ontwikkeld dat de ontwikkeling van de wetenschap een filosofische basis geeft en tegelijkertijd inspringt op een belangrijke gebeurtenis in deze ontwikkeling: de opkomst van het experiment. Omdat een volledig overzicht van de wetenschapsfilosofie van Aristoteles tot Kuhn teveel gevraagd is voor een module van circa acht lessen, is gekozen voor een microscopische blik op een moment in de geschiedenis van de wetenschap dat cruciaal is geweest voor de hedendaagse manier van kijken naar de wereld. Door een uiteenzetting van het debat tussen Boyle en Hobbes over de waarde van het experiment en de waarneming, worden belangrijke vragen gesteld en beantwoord over de manier waarop theorievorming plaatsvindt en hoe consensus tussen wetenschappers ontstaat over de (theoretische) relatie tussen waarnemingen. Hoe de wetenschap verandert van een primair op logica en rationaliteit gebaseerde discipline in 1 waarin de pure zintuiglijke ervaring centraal komt te staan.

De filosofen die in deze module centraal staan, waaronder Descartes, Paracelsus, Hobbes, Boyle, Popper en Kuhn, worden afgewisseld met eenvoudige experimenten waarin de luchtpomp en de verklaring(en) die voor de waarnemingen gegeven kunnen worden centraal staan. Tijdens de les zal de interactiviteit een belangrijke plek innemen waarbij de relevantie van het debat tussen Hobbes en Boyle, zelfs in ons huidige wetenschappelijke klimaat, duidelijk wordt. Leerlingen wordt gevraagd de overstap te maken van zintuiglijke, gedeelde waarnemingen, naar een theorie die deze waarnemingen verbindt. Hiertoe worden niet alleen oude verklaringen nieuw leven ingeblazen, maar wordt ook gekeken naar grootschalige, hedendaagse ontwikkelingen zoals Large Haulidon Colider van het CERN.

Doel is leerlingen te leren wat wetenschap, wetenschap maakt en welke kritische houding bij een goed onderzoeker past. Door een case-study uit te diepen wordt een scherpe blik gevormd op de problemen die elke wetenschap altijd zal tegenkomen en wordt de vanzelfsprekendheid waarmee wij wetenschap aanvaarden ter discussie gesteld.

Inhoud module wetenschapsfilosofie binnen ANW

De door Stichting Leren Filosoferen aangeboden module ‘Wetenschapsfilosofie binnen ANW’  bestaat uit een reader over het debat tussen Boyle en Hobbes, een aantal opdrachten per week met begeleidende leesteksten en een powerpoint-presentatie die per week een structuur en begeleidende media geeft. Ook worden er suggesties gedaan voor experimenten rond luchtdruk en het vacuüm die eenvoudig te repliceren zijn door de natuurkundige afdeling van een school in het middelbaar onderwijs. Tenslotte is er ook rekening gehouden met de afsluiting van de module door middel van een nagespeeld debat of een Lagerhuis.

Kosten van de module

Het lespakket, bestaande uit de Reader op PDF-formaat, met daarin de opdrachten en aanvullende teksten, Powerpoint-presentaties voor de lessen en aanvullende informatie over de invulling van de lessen en modelbeantwoording voor de opdrachten, is via de Stichting Leren Filosoferen verkrijgbaar voor 550 euro. Wanneer de factuur is voldaan, krijgt u bovengenoemde lesmaterialen per email toegezonden, zodat u ze eenvoudig kunt printen en kopiëren. De module mag voor een onbeperkte periode gebruikt worden, uitsluitend binnen de school.

Voor vragen of meer informatie (de lesdoelen en globale inhoud per les) kunt u een mail sturen naar de Stichting Leren Filosoferen: info@lerenfilosoferen.nl

U kunt ons ook telefonisch bereiken op nummer 0251-253824