De scenariomethode in combinatie met socratische gespreksvoering:
samen een toekomstvisie ontwikkelen en implementeren

Lees hier ons artikel in Kwartaaljournaal 3 & 4 – 2011
van de Nederlandse Schoolleiders Academie

Op socratische wijze de scenariomethode toepassen
De scenariomethode, ook wel ‘scenariodenken’ genoemd, wordt al tientallen jaren succesvol toegepast in het bedrijfsleven. De methode is oorspronkelijk door Shell ontwikkeld om onverwachte toekomsten in kaart te brengen. De afgelopen jaren ziet ook een groeiend aantal schoolleiders het nut van deze methode, onder andere om:

a)    een door het gehele schoolteam gedragen visie te ontwikkelen en effectief te implementeren;
b)    tot een gedegen analyse van de school te komen (intern: sterke & zwakke punten en extern: kansen & bedreigingen)

Medewerkers van SLF begeleiden schoolteams bij de toepassing van de scenariomethode. Zij doen dit op ‘socratische wijze’, zodat de deelnemers de inhoud bepalen en tot eigen inzichten komen. Afhankelijk van de wensen en eisen van het schoolteam, kan de methode op maat worden ingezet. Ieder traject bestaat uit de volgende zeven stappen:

1. Waardenanalyse
Alle leden van het schoolteam wordt gevraagd om individueel de volgens hun belangrijkste waarden voor de school op te schrijven en in dialoog te bespreken. Hierbij staat de vraag ‘Wat is goed onderwijs?’ centraal. Waarden als veiligheid, verantwoordelijkheid, zelfsturing, respect en vertrouwen komen hierbij bijna als vanzelfsprekend aan bod. Hierdoor krijgt het team meer inzicht in ‘het Goede’.

2. Beschrijf een dag op school in 2022
Iedere deelnemer krijgt de opdracht om een kort essay te schrijven over een dag uit hun leven als leerkracht, tien jaar in de toekomst. Ze leven zich helemaal in en schrijven alsof ze al in 2022 leven, met details over de wijze waarop ze hun werk beleven, hun werkwijzen en daginvulling, hoe de school eruit ziet, hoe contacten verlopen met de leerlingen, collegae, ouders, wat de rol is van ict in hun onderwijspraktijk, tot welke gevolgen bezuinigingsmaatregelen hebben geleid, etc. De deelnemers gebruiken hun verbeelding en creativiteit om los te komen van hun huidige werksituatie. Iedereen leest elkaars essay, belangrijke en opvallende zaken worden geëxtraheerd en gezamenlijk besproken.

3. Benoemen van (on)zekere trends
Naar aanleiding van de essays krijgen de deelnemers de opdracht om specifieke trends (ontwikkelingen) te benoemen, en aan te geven hoeveel impact die trends hebben op de school, de medewerkers, de leerlingen, ouders en andere betrokkenen. Voorbeelden van trends zijn: veranderende leerlingenpopulatie, toenemende bureaucratisering, meer coöperatief leren, meer onderwijsinnovatie vanuit de praktijk, effectievere meetmethodes, meer aandacht voor duurzaamheid, duurzaam leren en talentontwikkeling, …. De begeleider noteert de trends en clustert deze, wederom in samenspraak met de deelnemers.

4. Het komen tot een scenariosjabloon/assenkruis
Wanneer de trends zijn geclusterd en de drijvende krachten die de trends veroorzaken eveneens zijn benoemd, gaan de deelnemers brainstormen over scenariosjablonen. Dit zijn assenkruizen waarbij beide assen waardevrije mogelijkheden opleveren. Een voorbeeld van een van de assen zou kunnen zijn: ‘systeemgericht’ & ‘kindgericht’. Het meest aansprekende en werkbare assenkruis wordt gekozen.

5. Analyse van de scenario’s
Het assenkruis levert vier mogelijke toekomstscenario’s op. Het schoolteam wordt in vier groepen verdeeld. Iedere groep krijgt de opdracht een van de scenario’s uit te werken. Centraal bij die uitwerking staat de vraag: hoe ziet jouw schooldag in 2022 er uit in dit scenario?

6. Presentatie van, en reflectie op de scenario’s
Nadat de vier groepen de uitwerking van hun scenario aan elkaar hebben gepresenteerd, gaan ze plenair na welk scenario volgens hun het meest/minst waarschijnlijke scenario is. Vervolgens gaat het hele team na wat volgens hen het meest wenselijke scenario voor de school is, en wat het doemscenario is. Daarna wordt gezamenlijk hardop nagedacht welke (on)aantrekkelijke elementen er in alle vier de scenario’s zitten.

7. Beleidsadviezen en -maatregelen
Tijdens alle stappen die hiervoor zijn beschreven, komen voor het (nieuwe) schoolplan belangrijke zaken boven water drijven. Op basis van die notulen kan de schoolleiding een breed gedragen visie formuleren, als ook breed gedragen maatregelen implementeren.

Meer informatie over de scenariomethode, socratische gespreksvoering en/of filosoferen met kinderen?
Indien u meer informatie wenst over mogelijkheden van de socratische en/of scenariomethode voor schoolteams, of over filosoferen met kinderen (bijv. als methode voor morele vorming/burgerschapsvorming, verdieping, …), stuurt u ons dan een email of bel ons op nummer 0251-253824.