De ICPIC Conferentie over filosoferen met kinderen

Critical Thinking, Enquiry-based learning and Philosophy with Children16e ICPIC Conferentie, Kaapstad 28 augustus – 6 september 2013

Door Pieter Mostert en Richard Anthone

Kaapstad was tien dagen lang het internationale centrum van het filosoferen met kinderen. Er waren meer dan 200 deelnemers, uit een grote variëteit aan landen. Voor leerkrachten in Zuid-Afrika was het een unieke gelegenheid om zich (verder) te verdiepen in kinderfilosofie en deelgenoot te worden van het internationale netwerk. Voor de meesten van ons geldt dat we ons werk voornamelijk solistisch uitvoeren; weinigen hebben collega’s met wie ze op het gebied van kinderfilosofie dagelijks samenwerken; conferenties zijn bij uitstek zo’n ontmoetingspunt. Wij waren tien dagen onder ‘soortgenoten’ en hebben dat als een grote luxe ervaren. Tegelijkertijd ligt daar ook een probleem: onze gewoonte is om gesprekken te leiden en op meta-niveau te analyseren, met als gevolg dat de meeste gesprekken tijdens de workshops door alle aandacht voor meta-vragen niet verder kwamen dan een verkennend begin. Een tweede kritische noot is dat de academische voordrachten (‘key-notes’) en de workshops neigden naar uniformiteit, naar het belijden van een ‘orthodoxie’ (= een juiste leer) over het filosoferen met kinderen. Slechts enkele verlieten de bekende paden en toonden een verrassende praktijk. In de ‘good practices’ had meer variëteit mogen zitten, meer durf en eigenzinnigheid in het tot stand brengen van een ‘community of enquiry’.

Die durf en eigenzinnigheid was vooral zichtbaar in initiatieven om met kinderen buiten het klaslokaal te filosoferen, in het kader van maatschappelijk werk of orthopedagogiek, zoals  filosoferen met ASS, speech therapy, sociale kwetsbaarheid en armoede in townships. Algemener gezegd: filosoferen met kinderen gedijt daar waar initiatiefnemers kansen (‘opportunities’) zien en zich niet belemmerd voelen door de orthodoxie van hoe filosoferen met kinderen behoort plaats te vinden. Het dagelijks leven is rijk aan gelegenheden om kinderen filosofisch onderzoek te laten doen. Afbakeningen zijn daarbij niet behulpzaam.

Terugkijkend op tien intensieve dagen valt op dat de meest positieve en blijvende bijdrage van zo’n conferentie eigenlijk op een heel ander vlak ligt, namelijk op de onafgebroken gedachtewisseling met deelnemers die zonder uitzondering zeer begaan zijn met onderwijs. Zij zetten hun passie en deskundigheid in met maar één focus: wat wil ik dat onderwijs betekent voor de leerlingen die aan mij zijn toevertrouwd? Filosoferen met kinderen geeft extra brandstof om de grote doelen van het onderwijs te bereiken. Na deze conferentie is voor ons de uitdaging om niet mee te gaan in de ‘instrumentalisering’ van het filosoferen met kinderen, maar dichtbij de waarom-vraag te blijven: waarom doen we het? Waarom vinden we filosoferen met kinderen echt belangrijk? Wat willen we ermee bereiken?

Filosoferen met kinderen komt voort uit een passie. Die werd tijdens de conferentie zichtbaar toen een jonge docent naar voren stormde, het woord nam en zijn frustratie uitstortte over wat hij had gehoord; hij wilde alle aanwezigen terugbrengen naar de praktijk. Een mooi moment!

Reageren? pieter@learningconsortium.co.za, richard.anthone@pandora.be