Denkvakantie Portugal: ontspanning, reflectie en inspiratie

Dominio Vale Do Mondego3
Van zondag 19 tot en met vrijdag 24 oktober 2014 bent u van harte welkom voor een denkvakantie op het landgoed Dominio Vale Do Mondego in Portugal.

Reflectie
We filosoferen in ochtend- en avondsessies van 2 uur en gebruiken de socratische methode voor een gezamenlijk onderzoek van vragen die u bezighouden. Wie dat wil, kan aan de slag met oefeningen en – afhankelijk van het oordeel van de docent en steeds onder diens begeleiding – met het begeleiden van delen van gesprekken. De docent heeft een dagelijks spreekuur voor individuele vragen en feedback. Gedurende de sessies is er volop ruimte voor uw leervragen en eigen inbreng.

Het landgoed
Dominio Vale Do Mondego ligt in de vallei van de Alto Rio Mondego in de Serra da Estrela, het grootste natuurpark van Portugal in het noordoosten van het land, en is sinds 2007 eigendom van de Nederlanders Eelco Schaap en Karin Sligting. Het domein is 22 hectare groot en bestaat uit eeuwenoude landbouwterrassen, bos, olijfgaarden en natuur. Het landschap is groots en ruig, uw accommodatie modern en comfortabel, uw week ontspannend en inspirerend.

Cultuur en natuur
In de middag is er tijd voor excursies, ontspanning en/of wandelingen in de weergaloze omgeving. U geniet iedere dag van pure maaltijden met producten uit de directe omgeving, deels geproduceerd op de eigen biologisch-dynamische boerderij.

Verblijf
U verblijft in de studio’s in de bijgebouwen van Quinta da Portela, de herenboerderij van het domein. Deze studio’s bieden een weids uitzicht over de vallei, hebben een eigen entree en een privé-badkamer met douche. Ze zijn ieder in een eigen stijl ingericht met antiek, kunst, goede bedden, een schrijftafel en een zitgedeelte.

Landgoed Vale Do MondegoPrijs
De denkvakantie van zondag 19 t/m vrijdag 24 oktober (6 nachten) kost inclusief accommodatie en catering, exclusief reiskosten, € 635 p.p. in een 2-persoons studio. Interesse? Laat het ons weten.

Filosoferen: een kennismaking
U maakt kennis met filosofische gespreksvoering op basis van de socratische methode. U ervaart de meerwaarde van de socratische methode doordat u zich onder begeleiding van de docent in een vrije ruimte toelegt op het onderzoek van een gezamenlijk vastgestelde uitgangsvraag. Dat vereist een open, betrokken en actieve houding.


Dialoog
Een socratisch gesprek is een dialoog op basis van samenwerking. Het woord dialoog, afgeleid van het Griekse dialegesthai, betekent letterlijk: een gesprek, het woord, betekenis (logos) door en tussen twee (dia). Voor Socrates bestond filosofie uit niets anders dan dit gezamenlijke onderzoek. Hij keerde zich af van de sofistische opvatting van een gesprek als strijd of discussie, bedoeld om tegenstanders te overtuigen en te overwinnen. In een dialoog werken de gesprekspartners samen om inzichten te verwerven waarvan ze vermoeden dat ze die ieder voor zich niet kunnen bereiken. Dat vereist onder meer dat de deelnemers nauwkeurig naar elkaar luisteren en hun oordeel voor de duur van het onderzoek opschorten.

Intenties en techniek
De meeste mensen zijn geoefend in het voeren van discussies, maar veel minder vaardig in het tot stand brengen van een dialoog. Toch is het verschil tussen de dialoog en de discussie niet alleen een kwestie van intentie of houding: ook de techniek is bepalend. Een geoefend gespreksleider beheerst technieken om allerlei problemen op te lossen die zich in een dialoog vaak voordoen. Om er enkele te noemen: gesprekspartners denken soms heel verschillend over de vraag wat het probleem eigenlijk is. En is dat duidelijk, dan zijn hun denkbeelden soms wel invloedrijk, maar niet expliciet, consistent of onderbouwd. Deelnemers kunnen een en hetzelfde begrip bovendien voorzien van volstrekt verschillende betekenissen. Of ze hebben verschillende vooronderstellingen, waardoor een argument voor de een overtuigend is, maar voor een ander niet.

Inzicht
Dergelijke verschillen spelen in elk gesprek een rol en blijven vaak verhuld, bijvoorbeeld doordat een van de gesprekspartners zijn wil kan opleggen aan de ander(en). In een dialoog proberen de deelnemers elkaar wél grondig en precies te begrijpen. Het doel is immers een gemeenschappelijk inzicht te ontwikkelen. Dat betekent dat de deelnemers principieel gelijkwaardig zijn: het enige wat telt zijn argumenten en hun overtuigingskracht. Dat maakt het gesprek niet eenvoudig. Het legt vooronderstellingen bloot die anders onzichtbaar blijven. De keerzijde van de medaille is dat een dialoog de mogelijkheid biedt om op een constructieve manier te leren omgaan met onderlinge verschillen. Gespreksdiscipline is daarbij een noodzakelijk voorwaarde. Discipline is niet het handhaven van dwingende, lastige regels , maar een verzameling handvatten om iets te leren (letterlijk: discipel zijn, de positie van leerling hebben). De socratische methode is een discipline met een verzameling handvatten waarmee je met elkaar kennis creëert. Je krijgt inzicht in mogelijke antwoorden op de uitgangsvraag, maar ook in jezelf; een filosofisch gesprek is immers een gezamenlijk zelfonderzoek.

Inspiratie en discipline
Het beheersen van de techniek van de kunst van de dialoog, de dialectiek, is een voorwaarde voor een inspirerende samenwerking. Dat vergt kennis, training en discipline. Enkele van de dialectische vaardigheden die u in deze denkvakantie verwerft zijn:


Vragen stellen

  • Geef niet direct een oordeel, maar formuleer eerst vragen. Vaak geven mensen al een mening nog voordat ze weten wat de kernpunten van een kwestie of mogelijke andere meningen zijn.
  • Baken het onderwerp af door te bepalen welke vragen je wel en welke je niet wilt bespreken. Vaak proberen verschillende mensen verschillende vragen te beantwoorden in een gesprek. Vaak zoekt men al een antwoord nog voordat de vraag vaststaat.
  • Zorg ervoor dat een vraag echt een vraag is, geen verhulde bewering of een vraag die al een eigen antwoord bevat.


Antwoord geven

  • Zeg alleen wat je werkelijk zelf vindt, niet wat iemand anders zou kunnen vinden, wat je ooit van iemand gehoord hebt of iets dergelijks. Anders worden gesprekken oppervlakkig, vrijblijvend, hypothetisch en overbodig.
  • Wanneer je twijfels hebt over een onderwerp dat ter discussie staat, spreek die dan uit. Maar heb je die twijfels niet, wend ze dan ook niet voor. Vermijd hypothetische gesprekken.
  • Geef je oordeel kort en duidelijk; neem niet meer tijd dan nodig om je opvatting uiteen te zetten. Hou je inbreng kort, lange verhalen maken een gesprek onmogelijk.


Luisteren

  • Dit is één van de moeilijkste elementen van het voeren van een dialoog. Gebruik de tijd dat de ander aan het woord is niet om zelf iets nieuws te bedenken, maar probeer werkelijk tot je te laten doordringen wat de ander zegt.
  • Controleer of je iets goed begrepen hebt door het in eigen woorden te herhalen (‘Je zegt dus … Klopt dat?’ of ‘Heb ik goed begrepen dat jij vindt dat …?’).
  • Luister naar de ander op dezelfde manier als je wilt dat hij of zij naar jou luistert.


Doorvragen

  • Neem niet te gauw genoegen met wat iemand zegt. Je kunt doorvragen naar verdere of achterliggende argumenten met vragen als ‘Hoe bedoel je dat precies?’, ‘Kun je dat verduidelijken?’, ‘Waarom vind je dat?’ et cetera.
  • Het louter herhalen van waarde- of gevoelswoorden nodigt iemand uit meer te zeggen over iets (iemand zegt bijvoorbeeld: ‘Ik vind X belangrijk’, waarop jij zegt: ‘Belangrijk?’).


Samenvatten, structureren en spiegelen

  • Om te voorkomen dat jij en je gesprekspartners de draad kwijtraken is het van belang het gesprek regelmatig samen te vatten en gezamenlijk te bepalen waartoe het tot op dat moment heeft geleid. Daarmee kan tegelijk de structuur van een gesprek worden verduidelijkt, of het gesprek kan worden teruggebogen naar de hoofdlijn.
  • Door een samenvatting te geven houd je je gesprekspartners tevens een spiegel voor: zij zien of dat wat is overgekomen overeenkomt met wat ze wilden vertellen.
  • Houd de rode draad vast. Houd het gemeenschappelijke doel en de richting van het onderzoek in de gaten. Doe voorstellen indien het gesprek afglijdt of dat dreigt te doen.
  • Help de anderen door te herhalen wat je van iemand begrepen hebt, door samenvattingen te geven of een voorstel voor formuleringen te doen.


Concretiseren, personaliseren

  • Een belangrijke bron van misverstanden in gesprekken is het gebruik van algemene of abstracte termen. Of een spreker daarbij duidelijk denkt, dat wil zeggen of een uitspraak meer is dan woorden, blijkt pas wanneer hij in staat is het algemene of abstracte toe te lichten met concrete, voor de andere deelnemers ervaarbare voorbeelden. In principe dient elke algemene of abstracte uitspraak aan deze test onderworpen te worden.
  • Een andere bron van misverstanden is het spreken over standpunten of argumenten die ‘men’, ‘je’ of iemand zou kunnen hebben, zonder dat duidelijk is of de spreker het ook over zichzelf heeft. Dring erop aan dat hij duidelijk maakt wat hij zelf vindt.


Rust bewaren

Leg van tevoren vast hoe veel tijd je aan een dialoog wilt besteden. Een goed onderzoeksgesprek vergt tijd. Trek die tijd er ook voor uit. Heb geduld, bewaar je rust en doe daar je voordeel mee. Val elkaar niet in de rede en lardeer het betoog van een ander niet met opmerkingen.


Samenwerken

In een dialoog gaat het om het méédenken met elkaar, niet om het tegen-denken. Veel mensen zijn gewend eerst kritiek te geven en daarna pas eventueel mee te denken. Dat leidt steevast tot discussies. In een dialoog wordt ‘ja, maar…’ vervangen door ‘ja, en…’. Kritiek wordt vervangen door samenwerking.


Opschorten van oordelen

  • Beschouw je eigen inbreng en die van anderen als stukjes van een gemeenschappelijke puzzel.
  • Observeer je eigen denken zoals je het denken van de anderen observeert. Ga jezelf niet verdedigen. Trek je niet terug.
  • Beschouw jezelf niet als individu maar als deel van een groter geheel: een onderzoeksgroep die een gemeenschappelijk inzicht probeert te bereiken. Beschouw het gesprek als een gemeenschappelijk denkproces.


FACULTATIEF: OEFENEN

Wie gedurende de week deelneemt aan de gesprekken, zal als vanzelf een deel van de hiergenoemde vaardigheden verwerven.  Afgestemd op de behoeften van de groep kan de docent (delen van) afzonderlijke sessies besteden aan verschillende aspecten van het socratische gesprek: de kwaliteit van de uitgangsvraag, het belang van persoonlijke voorbeeldervaringen, het vinden van regels en principes, de rol van vooronderstellingen, et cetera.

Wie dit proces wil intensiveren kan aan de slag met oefeningen of – afhankelijk van het oordeel van de docent en steeds onder diens begeleiding – met het begeleiden van delen van gesprekken. Voorop staat de inspirerende ervaring van het actief deelnemen aan een socratisch onderzoek.

Daarmee is de denkvakantie Leren filosoferen in Portugal een uitstekende voorbereiding op:


DOCENT

Drs. Jan Ewout Ruiter (1960) studeerde filosofie aan de UvA en is bestuurslid van SLF. Behalve als gespreksleider en trainer voor SLF werkt hij als zelfstandig communicatieadviseur. Eerder werkte hij onder meer als filmcriticus voor Skrien. Hij produceerde films vanuit zijn productiebedrijf Balthazar Film. Hij filosofeert met volwassenen in organisaties en privésituaties en met kinderen op scholen en in musea.


MEER INFORMATIE EN AANMELDEN

De denkvakantie vindt doorgang bij minimaal 6 en maximaal 14 deelnemers. Heeft u interesse? Laat het ons weten en u ontvangt per e-mail een inschrijfformulier. Als u dat ingevuld en ondertekend terugstuurt, verstuurt Dominio Vale Do Mondego een factuur. Uw deelname is definitief na ontvangst van uw betaling.

Voor meer informatie:
Jan Ewout Ruiter
06 – 5020 7591
jer@lerenfilosoferen.nl
www.dominiovaledomondego.com